ÖABT
Özel Eğitim Alan Bilgisi – Çalışma Kağıdı I
📘 Bölüm 1-2: Kendini Yönetme & Sınıf İçi Stratejiler (1–6)
Soru 1
Otizm spektrum bozukluğu olan Ahmet'e annesi yatağını toplama becerisi kazandırmak istemektedir. Bunun için Ahmet'in odasının kapısına bir kayıt çizelgesi asmıştır. Ahmet, yatağını her topladığında çizelgedeki ilgili kutucuğa tik atmaktadır. Annenin yaptığı bu uygulama aşağıdaki kendini yönetme stratejilerinden hangisine örnektir?
a) Kendine ön uyaran verme
b) Kendini izleme
c) Kendine yönerge verme
d) Kendini değerlendirme
e) Kendini pekiştirme
✅ Doğru Cevap
B — Kendini İzleme
Diğerleri Neden Yanlış?
Kendine Ön Uyaran Verme: Davranış öncesi hatırlatıcı düzenlemelerdir (Örn: Kapıya "yatağını topla" yazısı asmak).
Kendine Yönerge Verme: Bireyin yapacağı basamakları kendi kendine sesli/sessiz söylemesidir.
Kendini Değerlendirme: Davranışını bir standartla kıyaslamasıdır.
Kendini Pekiştirme: Başarı sonrası kendine ödül vermesidir.
Soru 2
Ali ilkokul birinci sınıfa yeni başlamıştır. Okula başlamadan önce okuma ve yazmayı kendi kendine öğrenmiştir. İkinci sınıf hikâye kitaplarını okuyabilmekte, ayrıca tek basamaklı sayılarla dört işlem yapabilmektedir. Bu nedenle Ali'nin, komisyon kararıyla gerekli yönlendirmeler sonucu ikinci sınıfa atlatılarak okula devam etmesi uygun görülmüştür. Bu durumda Ali için yapılan uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
a) Destekleme
b) Hızlandırma
c) Uyarlama
d) Yönlendirme
e) Zenginleştirme
✅ Doğru Cevap
B — Hızlandırma
Diğerleri Neden Yanlış?
Destekleme: Ek ders veya materyal desteğidir.
Uyarlama: Sunum veya sınav yöntemlerinde değişiklik yapmaktır.
Yönlendirme: Tanılama sonrası uygun eğitim ortamına sevktir.
Zenginleştirme: Üst sınıfa geçmeden, mevcut müfredatın derinlemesine genişletilmesidir.
Soru 3
Emre 90 desibel bilateral (çift taraflı) işitme kaybına sahip, işaret dilini bilen ve dudak okumada güçlük yaşayan bir öğrencidir. Öğretmeni sınıf içerisinde Emre'nin zaman zaman konuşmaları anlamakta güçlük çektiğini gözlemlemiştir. Bu durumda öğretmenin Emre'ye sınıf içerisinde vermesi beklenen destek aşağıdakilerden hangisidir?
a) Aynı anda konuşması ve tahtaya yazması
b) Işığı arkasına alarak konuşması
c) Konuşurken kelimeleri hecelemesi
d) Yüksek sesle konuşması
e) Sözel açıklamalarla işaret dilini birlikte kullanması
✅ Doğru Cevap
E — Sözel Açıklamalarla İşaret Dilini Birlikte Kullanması (Total İletişim)
Diğerleri Neden Yanlış?
Aynı anda konuşma/yazma: Dudak okumasını zorlaştırır, görsel dikkati böler.
Işığı arkasına alma: Öğretmenin yüzü gölgede kalır, dudak okuma imkânsızlaşır.
Heceleyerek konuşma: Konuşmanın doğallığını bozar ve anlamayı güçleştirir.
Yüksek sesle bağırma: İşitme cihazı kullananlarda sesin bozulmasına (distorsiyon) neden olur.
Soru 4
Bir özel eğitim öğretmeni, öğrencisinin akademik becerilerini değerlendirmek amacıyla; okuma sırasındaki hece atlamalarını tespit etmekte, okuduğu metne ilişkin soruları belli bir doğruluk yüzesiyle yanıtlayıp yanıtlamadığını kontrol etmekte ve dönem boyu yaptığı çalışmaları bir dosyada toplamaktadır. Öğretmenin yaptığı bu uygulamalarda aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
a) Değerlendirme ölçeği
b) Hata analizi
c) Kontrol listesi
d) Portfolyo
e) Ölçüt bağımlı ölçme aracı
✅ Doğru Cevap
A — Değerlendirme Ölçeği (yer almaz)
Diğerleri Neden Yanlış (hepsi yer alır)?
Hata Analizi: Hece atlamalarının tespiti.
Kontrol Listesi: Soruları yanıtlayıp yanıtlamadığının (Var/Yok) kontrolü.
Portfolyo: Dönem boyu çalışmaların bir dosyada toplanması.
Ölçüt Bağımlı: "Belli bir doğruluk yüzdesi" (Örn: %80 başarı) ölçütünü ifade eder.
Soru 5
Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'ne göre özel eğitim ihtiyacı olan bireyler için açılan ilköğretim kurumlarına ilişkin aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
a) Alan öğretmeni tarafından okutulan derslere, özel eğitim öğretmeni de katılır.
b) Bir ders saati süresi 40 dakikadır.
c) İşitme engellilere eğitim verilen okullarda yabancı dil dersi zorunludur.
d) Otizmi olan öğrenciler için sınıf mevcutları en fazla 4 öğrenciden oluşur.
e) Öğrencilerin takip ettikleri programlar temel alınarak BEP hazırlanır.
✅ Doğru Cevap (Yanlış olan ifade)
C — İşitme engellilere eğitim verilen okullarda yabancı dil dersi zorunlu DEĞİLDİR.
Diğer şıklar doğrudur:
Alan/Özel Eğt. Öğretmeni: İlköğretimde birlikte derse girmeleri esastır.
Ders Saati: Özel eğitim okullarında da ders süresi 40 dakikadır.
Otizm Mevcudu: Otizm sınıflarında kontenjan üst sınırı 4'tür.
BEP: Programlar temel alınarak öğrenciye özel BEP hazırlanır.
Soru 6
Bir özel eğitim öğretmeni, öğrencisine "peçete kullanma" becerisini kazandırmak istemektedir. Bunun için ayrı bir ders saati planlamak yerine bu beceriyi öğrencinin öğle yemeği rutininin içine yerleştirmiştir. Öğretmenin kullandığı bu uygulama aşağıdaki öğretim yöntemlerinden hangisine örnektir?
a) Sabit bekleme süreli öğretim
b) Doğrudan öğretim
c) Fırsat öğretimi
d) Gömülü öğretim
e) Temel tepki öğretimi
✅ Doğru Cevap
D — Gömülü Öğretim
Diğerleri Neden Yanlış?
Sabit Bekleme Süreli: İpucu sunumu öncesi sabit bir süre beklemeye dayalı tekniktir.
Doğrudan Öğretim: Öğretmen merkezli, adım adım ilerleyen yapılandırılmış settir.
Fırsat Öğretimi: Çocuğun bir şeye ilgi göstermesi beklenir ve o an öğretime dönüştürülür.
Temel Tepki Öğretimi: Motivasyon gibi temel alanları hedefleyen doğal öğretimdir.
📙 Bölüm 3-4: Gelişimi İzleme, Değerlendirme & Öğretim Stratejileri (7–12)
Soru 7
Selin öğretmen, otizm spektrum bozukluğu olan öğrencisi Ali'nin sınıfın ışıklarından ve gürültüden rahatsız olup elleriyle kulaklarını kapattığını fark etmiştir. Selin öğretmen sınıf ışıklarını azaltmış ve Ali için sınıfta sakin bir 'duyusal mola' köşesi oluşturmuştur. Öğretmenin yaptığı bu uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
a) Gömülü öğretim
b) Çevresel uyarlama
c) Sosyal öykü kullanımı
d) Ayrık denemelerle öğretim
e) Tersine kaynaştırma
✅ Doğru Cevap
B — Çevresel Uyarlama
Diğerleri Neden Yanlış?
Gömülü Öğretim: Rutinlerin içinde yapılan öğretimdir.
Sosyal Öykü: Sosyal kuralları resimli hikayelerle anlatmaktır.
Ayrık Denemeler: Sınıftan izole, tekrarlı denemelerdir.
Tersine Kaynaştırma: Yetersizliği olmayan öğrencilerin özel eğitim sınıfına gelmesidir.
Soru 8
İşitme yetersizliği olan bir öğrencinin bulunduğu sınıfta öğretmen, öğrencinin dudak okuma becerisinden en üst düzeyde yararlanmasını istemektedir. Bu amaçla öğretmenin sınıf içerisinde yapacağı aşağıdaki düzenlemelerden hangisi en uygundur?
a) Işığı kendi arkasına alarak konuşmak
b) Sınıfı geleneksel (sıralı) düzende tutmak
c) Sınıf oturma düzenini 'U' şeklinde oluşturmak
d) Sürekli yüksek sesle bağırmak
e) Öğrenciyi en arka sıraya oturtmak
✅ Doğru Cevap
C — Sınıf Oturma Düzenini 'U' Şeklinde Oluşturmak
Diğerleri Neden Yanlış?
Işık Arkada: Yüzün karanlıkta kalmasına neden olur.
Geleneksel Düzen: Arka arkaya oturmak görsel teması keser.
Bağırmak: Dudak hareketlerini bozar ve işitme cihazını zorlar.
Arka Sıra: Mesafe arttıkça hem işitme hem dudak okuma verimi düşer.
Soru 9
Zihinsel yetersizliği olan öğrencisine 'çay demleme' becerisini öğretmek isteyen bir öğretmen, bu beceriyi 'su doldurma', 'ocağı yakma' ve 'demlik koyma' gibi küçük adımlara bölmüştür. Bu süreçte kullanılan öğretim tekniği aşağıdakilerden hangisidir?
a) Kavram analizi
b) Hata analizi
c) Beceri analizi
d) İpucunun giderek azaltılması
e) Şekil verme
✅ Doğru Cevap
C — Beceri Analizi (Task Analysis)
Diğerleri Neden Yanlış?
Kavram Analizi: Bir kavramın (Örn: "Kırmızı") ilişkili ve ilişkisiz niteliklerinin belirlenmesidir.
Hata Analizi: Öğrencinin yanlış cevaplarındaki örüntüyü incelemektir.
İpucu Azaltma: Sunulan yardımın zamanla çekilmesidir.
Şekil Verme: Hedef davranışa yaklaşan tepkilerin pekiştirilmesidir.
Soru 10
Bir özel eğitim öğretmeni, öğrencisine yemek yeme rutini sırasında 'çatal kullanma' becerisi için ipucu sunmaktadır. Öğretmen bu beceriyi ayrı bir ders saati yerine doğal yemek saati akışına dahil etmiştir. Öğretmenin kullandığı bu strateji hangisidir?
a) Ayrık denemelerle öğretim
b) Fırsat öğretimi
c) Gömülü öğretim
d) Doğrudan öğretim
e) Temel tepki öğretimi
✅ Doğru Cevap
C — Gömülü Öğretim
Diğerleri Neden Yanlış?
Ayrık Denemeler: Becerinin doğallıktan uzak, yapılandırılmış ortamda tekrarıdır.
Fırsat Öğretimi: Çocuğun bir nesneye yönelmesiyle başlar (öğretmen rutine dahil etmiştir).
Doğrudan Öğretim: Belirli bir ders planı dahilinde sunulan öğretimdir.
Temel Tepki: Çocuğun motivasyonu veya çoklu ipucuna tepki vermesi gibi kritik alanlara odaklanır.
Soru 11
Öğrencinin ilgisini takip eden öğretmen, öğrenci sevdiği bir nesneye yöneldiğinde araya girerek öğrencinin iletişim başlatmasını (istemesini) bekler ve uygun model olur. Bu doğal öğretim stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?
a) Fırsat öğretimi
b) Model olma
c) Yanlışsız öğretim
d) Geciktirme
e) Tepki isteme-Model olma
✅ Doğru Cevap
E — Tepki İsteme-Model Olma
Diğerleri Neden Yanlış?
Fırsat Öğretimi: Çevrenin düzenlenmesiyle çocuğun iletişim başlatması beklenmesidir.
Model Olma: Sadece davranışın nasıl yapılacağını göstermektir, tepki isteme aşamasını içermez.
Yanlışsız Öğretim: Hata yapma ihtimalini ortadan kaldıran ipucu yöntemleridir.
Geciktirme: İpucu vermeden önce öğrenciye süre tanımaktır.
Soru 12
Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda, öğrencinin bir kelimeyi öğrendikten sonra o kelimeyle ilgili resim, nesne ve yazı kartlarını eşleştirmesi, harfleri kum tepsisinde çizmesi hangi yaklaşımı destekler?
a) Ayrık denemeler
b) Çok duyulu (Multisensory) öğretim
c) Doğrudan öğretim
d) Duyusal bütünleme
e) Bütün dil yaklaşımı
✅ Doğru Cevap
B — Çok Duyulu (Multisensory) Öğretim
Diğerleri Neden Yanlış?
Ayrık Denemeler: Bir öğretim sunum formatıdır.
Doğrudan Öğretim: Açık anlatıma dayalı bir felsefedir.
Duyusal Bütünleme: Duyusal uyaranları beyinde işleme sürecine yönelik bir terapidir.
Bütün Dil Yaklaşımı: Okuma-yazmanın anlam odaklı öğrenilmesini savunan yaklaşımdır.
📗 Bölüm 5-6: Değerlendirme & Veri Toplama Stratejileri (13–18)
Soru 13
Bir öğrencinin okuma hatalarının (atlama, ekleme, yer değiştirme) türlerine göre sınıflandırılarak analiz edilmesi hangi değerlendirme sürecidir?
a) Portfolyo analizi
b) Hata analizi
c) Kontrol listesi
d) Dereceli puanlama anahtarı
e) Dinamik değerlendirme
✅ Doğru Cevap
B — Hata Analizi
Diğerleri Neden Yanlış?
Portfolyo Analizi: Gelişim dosyasındaki ürünlerin genel değerlendirmesidir.
Kontrol Listesi: Sadece davranışın yapılıp yapılmadığını gösterir, hatanın türünü açıklamaz.
Rubrik: Bir çalışmanın kalitesini belirli kriterlerle puanlamaktır.
Dinamik Değerlendirme: Öğrencinin yardım aldığında ne kadar ilerleyebileceğini ölçer.
Soru 14
Öğrencinin bir beceriyi gerçekleştirirken izlediği basamakların hangilerinde başarılı olduğunu görmek için en uygun araç hangisidir?
a) Yazılı sınavlar
b) Öz değerlendirme formları
c) Kontrol listeleri
d) Standart başarı testleri
e) Zekâ ölçekleri
✅ Doğru Cevap
C — Kontrol Listeleri
Diğerleri Neden Yanlış?
Yazılı Sınav: Bilgi düzeyini ölçer, beceri basamaklarını izlemek için hantal kalır.
Öz Değerlendirme: Çocuğun kendi kendini puanlamasıdır.
Standart Başarı Testleri: Norm grubuyla kıyaslama yapar, beceri analizi sunmaz.
Zeka Ölçekleri: Bilişsel kapasiteyi ölçer.
Soru 15
Portfolyo değerlendirmesinin özel eğitimdeki temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Öğrenciyi arkadaşlarıyla kıyaslamak
b) Sadece akademik başarıyı ölçmek
c) Zaman içindeki gelişimi kanıtlarla izlemek
d) Müfredatın hızını artırmak
e) Not verme sürecini kolaylaştırmak
✅ Doğru Cevap
C — Zaman İçindeki Gelişimi Kanıtlarla İzlemek
Diğerleri Neden Yanlış?
Kıyaslama: Portfolyo bireysel gelişime odaklanır, başkalarıyla kıyaslamaz.
Sadece Akademik: Sosyal ve özbakım becerileri de portfolyoya dahil edilebilir.
Hızlandırma: Bu bir değerlendirme yöntemidir, sınıf atlatma aracı değildir.
Not Verme: Not vermeyi kolaylaştırabilir ama temel eğitsel amacı gelişim izlemedir.
Soru 16
Veri toplama sürecinde 'kalıcı ürün kaydı' kullanmanın en büyük avantajı nedir?
a) Gözlemci varlığına ihtiyaç duymaması
b) Davranışın süresini ölçmesi
c) Sadece sözel tepkileri ölçmesi
d) Davranışın şiddetini belirlemesi
e) Anlık veri girişi gerektirmesi
✅ Doğru Cevap
A — Gözlemci Varlığına İhtiyaç Duymaması
Diğerleri Neden Yanlış?
Davranış Süresi: Bu, süre kaydı (duration recording) ile ölçülür.
Sadece Sözel: Ürünler genellikle fiziksel nesnelerdir, sözel tepkiler uçucudur.
Davranış Şiddeti: Üründen şiddet tam olarak anlaşılamayabilir.
Anlık Veri Girişi: Ürün kaydı, anlık değil sonradan veri girişi avantajı sunar.
Soru 17
Program kanıta dayalı olarak yürütülürken veri noktaları hedef çizgisinin altında kalıyorsa ne yapılmalıdır?
a) Veri toplamaya son verilmelidir
b) Öğretim yöntemi değiştirilmelidir
c) Hedef hemen yükseltilmelidir
d) Öğrenci dersten çıkarılmalıdır
e) Hiçbir değişiklik yapılmamalıdır
✅ Doğru Cevap
B — Öğretim Yöntemi Değiştirilmelidir
Diğerleri Neden Yanlış?
Veri Kesme: Veri kesilirse sorun tespit edilemez.
Hedef Yükseltme: Zaten ulaşılamayan hedefi yükseltmek öğrenciyi daha çok başarısız kılar.
Dersten Çıkarma: Bu bir çözüm değildir, kapsayıcılığa aykırıdır.
Değişiklik Yapmama: Veri analizi zaten değişiklik yapmak için toplanır.
Soru 18
Hata analizinde öğrencinin sürekli 6+3=8, 5+2=6 şeklinde cevap vermesi neyi gösterir?
a) Dikkat eksikliğini
b) Rastgele hatalar yaptığını
c) Sistematik bir kural hatasını
d) Görme bozukluğunu
e) İşlem önceliğini bilmediğini
✅ Doğru Cevap
C — Sistematik Bir Kural Hatası
Diğerleri Neden Yanlış?
Dikkat Eksikliği: Hatalar tutarsız ve dağınık olurdu.
Rastgele Hata: Bir örüntü (pattern) içermezdi.
Görme Bozukluğu: Rakamları yanlış okumasına (Örn: 6 yerine 5) neden olur, işlem sonucuna değil.
İşlem Önceliği: Bu soru tek bir işlem (+) içerdiği için öncelik söz konusu değildir.
📕 Bölüm 7-8: İleri Düzey Öğretim & Davranış Analizi (19–24)
Soru 19
Özel eğitimde öğretilen bir becerinin kalıcılığını ve genellenmesini sağlamak amacıyla, hedeflenen becerinin farklı ortamlarda, farklı kişilerle ve farklı araçlarla sunulması yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Gecikmiş pekiştirme kullanmak
b) Eğitimi tek bir ortamla sınırlamak
c) Çeşitli örneklerle öğretim yapmak (General Case Programming)
d) Sadece yapay uyaranlar kullanmak
e) Pekiştireçleri sürekli tarifede tutmak
✅ Doğru Cevap
C — Çeşitli Örneklerle Öğretim (General Case Programming)
Diğerleri Neden Yanlış?
Gecikmiş Pekiştirme: Beceri henüz kazanılırken öğrenmeyi zorlaştırır.
Tek Ortam: Öğrenciyi o ortama bağımlı kılar.
Yapay Uyaranlar: Doğal hayatta karşılığı olmadığı için genellemeye engeldir.
Sürekli Tarife: Davranışın sönmeye karşı direncini azaltır, kalıcılığı engeller.
Soru 20
Bir öğretmenin, üç farklı öğrencisine "bağımsız alışveriş yapma" becerisini kazandırırken, her bir öğrenci için müdahaleye farklı zamanlarda başlayarak yöntemin etkililiğini kanıtladığı tek denekli araştırma deseni hangisidir?
a) A-B-A-B Deseni
b) Çoklu Başlama Düzeyi Deseni (Multiple Baseline)
c) Değişen Ölçüt Deseni
d) Karşılaştırmalı İşlem Deseni
e) B-C Deseni
✅ Doğru Cevap
B — Çoklu Başlama Düzeyi Deseni (Multiple Baseline)
Diğerleri Neden Yanlış?
A-B-A-B: Uygulamanın geri çekilmesini gerektirir, beceri öğretiminde etik uygun olmayabilir.
Değişen Ölçüt: Davranışın hızı veya süresi gibi sayısal hedeflerin adım adım artırıldığı desenlerdir.
Karşılaştırmalı İşlem: İki farklı yöntemi aynı anda kıyaslar.
B-C Deseni: Bilimsel değeri düşük, basit bir karşılaştırmadır.
Soru 21
Bir öğrenciye "kalem" dendiğinde kalemi göstermesi öğretilmektedir. Başlangıçta öğretmen öğrencinin elinden tutarak kalemi göstermesini sağlar, daha sonra sadece işaret eder, en sonunda ise sadece sözel yönerge verir. Bu süreçte yapılan işlem temel olarak nedir?
a) Pekiştireçlerin kontrol edilmesi
b) Ayırt edici uyaran kontrolünün kurulması
c) Davranışın topografyasının değiştirilmesi
d) İpuçlarının silikleştirilmesi (Fading)
e) Hiyerarşik pekiştirme sisteminin kurulması
✅ Doğru Cevap
D — İpuçlarının Silikleştirilmesi (Fading)
Diğerleri Neden Yanlış?
Pekiştireç Kontrolü: Ödülün verilme anıyla ilgilidir.
Ayırt Edici Uyaran: Hedef uyaranı (kalem) diğerlerinden (silgi) ayırmasıdır.
Topografya: Davranışın şeklini (nasıl yapıldığını) değiştirmektir.
Hiyerarşik Pekiştirme: Farklı başarı seviyelerine farklı ödüller vermektir.
Soru 22
Hata olasılığını en aza indirmek isteyen bir öğretmen, "diş fırçalama" gibi karmaşık bir zincirleme beceriyi öğretirken her basamakta tam fiziksel yardımla başlar ve öğrencinin performansına göre yardımı anlık olarak azaltır veya artırır. Bu dinamik yöntem hangisidir?
a) İpucunun giderek artırılması (Least-to-Most)
b) İpucunun giderek azaltılması (Most-to-Least)
c) Sabit bekleme süreli öğretim
d) Eşzamanlı ipucuyla öğretim
e) Kademeli yardımla öğretim (Graduated Guidance)
✅ Doğru Cevap
E — Kademeli Yardımla Öğretim (Graduated Guidance)
Diğerleri Neden Yanlış?
Least-to-Most: Bağımsız yapmasını bekleyip sonra azdan çoğa ipucu vermektir.
Most-to-Least: Blok denemeler halinde en yoğun ipucundan daha azına geçmektir.
Sabit Bekleme Süreli: İpucu öncesi belirli (örn. 4 sn) bir süre beklemeyi şart koşar.
Eşzamanlı İpucu: İpucu ve uyaranın aynı anda verildiği, denemeler arası kontrol denemesi yapılan yöntemdir.
Soru 23
Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda kullanılan "Kendine Yönerge Verme" (Self-Instruction) stratejisinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
a) Ekolaliyi pekiştirmek için kullanılması
b) Karşılıklı konuşma (intraverbal) becerilerini geliştirmesi
c) Sadece motor becerilerde etkili olması
d) Bireyin içsel konuşmasını tamamen durdurması
e) İpucu gereksinimini artırması
✅ Doğru Cevap
B — Karşılıklı Konuşma (İntraverbal) Becerilerini Geliştirmesi
Diğerleri Neden Yanlış?
Ekolali: Kendine yönerge, anlamsız tekrarlar değil, işlevsel strateji kullanımıdır.
Sadece Motor: Akademik ve sosyal becerilerde de çok etkilidir.
İçsel Konuşmayı Durdurma: Aksine, dışsal konuşmanın zamanla içsel konuşmaya dönüşmesini amaçlar.
İpucu Gereksinimi: Bireyin kendi kendine ipucu vermesini sağlayarak dışsal ipucu ihtiyacını azaltır.
Soru 24
Bir araştırmada veya uygulamada, seçilen hedeflerin toplum tarafından kabul edilebilirliği, kullanılan yöntemin etiği ve elde edilen sonuçların bireyin yaşam kalitesine katkısının sorgulanması hangi kavramla ifade edilir?
a) Sosyal Geçerlik (Social Validity)
b) Ekolojik Geçerlik
c) İşlemsel Güvenirlik
d) Gözlemciler Arası Güvenirlik
e) İç Geçerlik
✅ Doğru Cevap
A — Sosyal Geçerlik (Social Validity)
Diğerleri Neden Yanlış?
İşlemsel Güvenirlik: Uygulamanın planlandığı gibi (sadık kalınarak) yürütülüp yürütülmediğidir.
Gözlemciler Arası Güvenirlik: İki bağımsız gözlemcinin verilerinin ne kadar örtüştüğüdür.
İç Geçerlik: Değişikliğin sadece seçilen müdahaleden kaynaklandığının kanıtıdır.
Ekolojik Geçerlik: Bulguların gerçek dünya ortamlarına genellenebilirliğidir.
📓 Bölüm 9-10: Alternatif İletişim, Teknoloji & Mevzuat (25–30)
Soru 25
PECS protokolüne göre, öğrencinin iki farklı nesne arasından istediğini seçip kartı uzattığı "ayırt etme öğretimi" hangi aşamada gerçekleşir?
a) Aşama 1: İletişim başlatma
b) Aşama 2: Mesafeyi artırma ve genelleme
c) Aşama 3: Resimler arasında ayrım yapma
d) Aşama 4: Cümle yapısı kurma
e) Aşama 5: 'Ne istiyorsun?' sorusuna yanıt verme
✅ Doğru Cevap
C — Aşama 3: Resimler Arasında Ayrım Yapma (Ayırt Etme)
Diğerleri Neden Yanlış?
Aşama 1: Sadece tek bir resmin uzatılmasını içerir, seçme yoktur.
Aşama 2: İletişim ortağına gitme ve çaba sarf etme öğretilir.
Aşama 4: "İstiyorum" gibi kalıplarla cümle kurmaya başlar.
Aşama 5: Sosyal etkileşim ve sorulara cevap verme aşamasıdır.
Soru 26
"Fırsat Öğretimi" (Incidental Teaching) uygulanırken öğretmenin öğrencinin sevdiği bir oyuncağa ulaşamayacağı bir yere koyarak öğrencinin tepki vermesini beklemesinin temel amacı nedir?
a) Dikkat çekme ve nesne isteme becerisini geliştirmek
b) Problem davranışın işlevini belirlemek
c) Öğrencinin akademik seviyesini ölçmek
d) Yeni bir beceriyi basamaklandırmak
e) Akranlarıyla sosyal kıyaslama yapmak
✅ Doğru Cevap
A — Dikkat Çekme ve Nesne İsteme Becerisini Geliştirmek (İletişim Başlatma)
Diğerleri Neden Yanlış?
İşlev Belirleme: Bu, işlevsel analiz (functional analysis) konusudur.
Akademik Ölçme: Bu süreç bir değerlendirme değil, öğretim sürecidir.
Basamaklandırma: Beceri analiziyle ilgilidir, iletişim başlatmayla değil.
Sosyal Kıyaslama: Özel eğitimde bireysel ilerleme esastır, kıyaslama yapılmaz.
Soru 27
Uygulamalı Davranış Analizinde (UDA) kullanılan "ABC Kayıt Formu"ndaki 'B' (Behavior) harfinin önündeki ve sonundaki olayları temsil eden A ve C harfleri sırasıyla neyi ifade eder?
a) Ayırt Edici Uyaran – Ceza
b) Davranış Öncesi – Davranış Sonrası (Antecedents – Consequences)
c) Analiz – Kontrol
d) Dikkat – Çaba
e) Uyaran – Pekiştireç
✅ Doğru Cevap
B — Davranış Öncesi (Antecedents) – Davranış Sonrası (Consequences)
Diğerleri Neden Yanlış?
Ayırt Edici Uyaran-Ceza: Bunlar A ve C'nin alt türleri olabilir, ancak kavramların genel adlarını temsil etmezler.
Uyaran-Pekiştireç: Teknik terimlerdir ancak ABC modelindeki A ve C, olumsuz sonuçlar dahil daha geniş kapsamlı olayları kapsar.
Soru 28
Türkiye'deki Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'ne göre, bir öğrencinin "Özel Eğitim İhtiyacı Olan Birey" olarak kabul edilmesi ve uygun eğitim ortamına yerleştirilmesi için hangi belgenin düzenlenmesi zorunludur?
a) Tıbbi Tanılama Raporu
b) Eğitsel Değerlendirme ve Tanılama Raporu (RAM)
c) Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) Raporu
d) Gelişim Raporu
e) Disiplin Kurulu Raporu
✅ Doğru Cevap
B — Eğitsel Değerlendirme ve Tanılama Raporu (RAM)
Diğerleri Neden Yanlış?
Tıbbi Tanılama: Hastanelerden alınır, eğitim ortamı belirlemek için tek başına yeterli değildir.
BEP Raporu: Yerleştirme sonrası okulda hazırlanan öğretim planıdır.
Gelişim Raporu: Dönem sonlarında öğrencinin ilerlemesini gösteren belgedir.
Disiplin Raporu: Özel eğitimde disiplin cezaları değil, davranış destek planları önceliklidir.
Soru 29
Bir okulda Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) geliştirme biriminde aşağıdakilerden hangilerinin bulunması zorunludur?
a) Okul Müdürü ve Müdür Yardımcısı
b) Özel Eğitim Öğretmeni ve Sınıf Öğretmeni
c) Rehber Öğretmen ve Psikolojik Danışman
d) Öğrenci ve Velisi
e) Hepsi (Okul Müdürü, Öğretmenler, Veli, Rehber Öğrt.)
✅ Doğru Cevap
E — Hepsi (Okul Müdürü, Öğretmenler, Veli, Rehber Öğretmen)
Neden E?
BEP birimi multidisipliner bir ekiptir. Okul müdürü, öğretmenler, veli ve rehber öğretmen bu ekibin doğal ve zorunlu üyeleridir. Diğer şıklar sadece ekibin bir kısmını belirtmektedir. BEP bütünsel bir yaklaşım gerektirdiği için tüm paydaşların katılımı şarttır.
Soru 30
Özel eğitimde "En Az Kısıtlayıcı Eğitim Ortamı" (LRE) ilkesinin temel felsefesi nedir?
a) Akademik başarıyı artırmak için sınıfta tutmak
b) Uygun eğitim ortamını sağlamak ve akranlarla sosyal etkileşimi artırmak
c) Tıbbi tanıyı ortadan kaldırmak
d) Sadece öğretmenin iş yükünü azaltmak
e) Aileyi okul sorumluluğundan kurtarmak
✅ Doğru Cevap
B — Uygun Eğitim Ortamını Sağlamak ve Akranlarla Sosyal Etkileşimi Artırmak
Diğerleri Neden Yanlış?
Tıbbi Tanı: Özel eğitim tıbbi bir tedavi süreci değildir, eğitsel bir süreçtir.
Öğretmen İş Yükü: Aksine, kaynaştırma öğretmenin sorumluluğunu artırabilir.
Akademik Başarı İçin Sınıfta Tutmak: Başarı tek kriter değildir, sosyal kabul ve etkileşim de kritiktir.
📒 Bölüm 11-12: Yöntemlerin Karşılaştırmalı Analizi & Final (31–35)
Soru 31
Aşağıdakilerden hangisi "Ayrık Denemelerle Öğretim" (DTT) yönteminin tipik özelliklerinden biridir?
a) Öğrenci sevdiği bir nesneyi işaret ettiğinde öğretim başlar.
b) Öğretmen çocuğun elini tutarak 'elma' kartını aldırır.
c) Öğretmen ipucu verir, çocuk yaparsa pekiştirilir, yapmazsa hata düzeltilir.
d) Her deneme sonrası 5 saniye mola verilir.
e) Sınıftan yalıtılmış (masa başı) ortamda 10 kez üst üste tekrar yapılır.
✅ Doğru Cevap
E — Sınıftan Yalıtılmış Ortamda Yoğun Tekrarlı Denemeler
Diğerleri Neden Yanlış?
Nesneyi İşaret Etme: Bu, doğal öğretim (fırsat öğretimi) özelliğidir.
Fiziksel Yardım: Tüm yöntemlerde kullanılabilir, DTT'ye özgü değildir.
Hata Düzeltme: Yanlışsız öğretim yöntemleri hatayı minimize etmeye çalışır.
Soru 32
"Kademeli Yardımla Öğretim"i (Graduated Guidance) diğer fiziksel yardım yöntemlerinden ayıran en temel fark nedir?
a) Öğretmen model olur, öğrenciyi izler, yanlış yaparsa hemen yardım eder.
b) Öğretmen sadece sesli uyarı verir, öğrencinin fiziksel temasını yasaklar.
c) Öğrenci beceri basamağını bağımsız yaparken öğretmen gölge gibi izler.
d) Öğrenci direnç gösterdiğinde yardım miktarı artırılır, yapmaya başladığında yardım hemen çekilir.
e) Pekiştireçler her zaman deneme sonunda verilir.
✅ Doğru Cevap
D — Anlık Ayar: Direnç Gösterince Yardım Artar, Yapmaya Başlayınca Hemen Çekilir
Diğerleri Neden Yanlış?
Model Olma: Bir davranışı sadece göstermektir.
Gölge Gibi İzleme: Bu, bağımsızlığa en yakın aşamadır, kademeli yardımın sadece bir parçası olabilir.
Deneme Sonu Pekiştirme: Bu genel bir pekiştirme kuralıdır, kademeli yardıma özgü değildir.
Soru 33
"Kendini Yönetme" (Self-Management) stratejilerinin bireye kazandırdığı en büyük avantaj aşağıdakilerden hangisidir?
a) Öğretmenin kontrol ettiği ipuçlarını kullanır.
b) Bireyin kendi davranışlarını gözleyip kaydetmesini sağlar.
c) Davranışın nedenlerini analiz etmek için kullanılır.
d) Sadece yetişkin gözetiminde uygulanabilir.
e) Pekiştireçlerin her zaman başkası tarafından verilmesini gerektirir.
✅ Doğru Cevap
B — Bireyin Kendi Davranışlarını Gözleyip Kaydetmesi (Bağımsızlık)
Diğerleri Neden Yanlış?
Öğretmen Kontrolü: Kendini yönetme, dışsal kontrolü azaltmayı hedefler.
Neden Analizi: Bu genellikle UDA uzmanlarının işidir.
Yetişkin Gözetimi: Amacı yetişkin desteği olmadan davranışı sürdürmektir.
Başkası Tarafından Pekiştirme: Strateji dahilinde birey kendi kendini de pekiştirebilir.
Soru 34
Bir özel eğitim öğretmeni, öğrencisinin "matematik problemlerini çözememe" nedenini araştırırken; öğrencinin okuma hızını, işlem basamaklarını karıştırıp karıştırmadığını ve sayıları ters yazıp yazmadığını ayrıntılı inceliyor. Bu süreç hangisidir?
a) Hata Analizi (Error Analysis)
b) Dinamik Değerlendirme
c) Ölçüt Bağımlı Ölçme
d) Norm Bağımlı Ölçme
e) Ekolojik Değerlendirme
✅ Doğru Cevap
A — Hata Analizi (Error Analysis)
Diğerleri Neden Yanlış?
Dinamik Değerlendirme: Öğrencinin yardım aldığında ne kadar ilerleyebileceğine odaklanır.
Norm Bağımlı: Yaş grubundaki diğer çocuklarla kıyaslar (IQ testleri gibi).
Ekolojik Değerlendirme: Ev, okul, sokak gibi ortamların bireye etkisini ölçer.
Soru 35
Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı'nın (BEP) içeriğinde aşağıdakilerden hangisinin yer alması beklenmez?
a) Ölçülebilir hedefler koymak
b) Yıllık ve kısa dönemli hedefleri içermek
c) Destek hizmetlerin (rehabilitasyon vb.) türünü belirtmek
d) Öğrencinin sadece tıbbi ilaç kullanımını düzenlemek
e) Değerlendirme yöntemlerini tanımlamak
✅ Doğru Cevap (Yer Almaması Beklenen)
D — Tıbbi İlaç Kullanımının Düzenlenmesi BEP'te Yer Almaz
Diğerleri BEP'in zorunlu bileşenleridir:
Ölçülebilir hedefler, kısa dönemli amaçlar, destek hizmetler ve değerlendirme kriterleri BEP'in temel ve zorunlu bileşenleridir. BEP bir eğitim belgesidir; tıbbi müdahaleler yasal içeriğinde yer almaz.
📝 Temel Kavramlar – Kısa Cevaplı (1–50)
K.1
Kendini İzleme (Self-Monitoring) nedir?
✅ Cevap
Bireyin hedef davranışı gerçekleştirip gerçekleştirmediğini kendisinin gözleyip kaydetmesidir.
K.2
İpucu Silikleştirme (Fading) neyi ifade eder?
✅ Cevap
Davranışın kontrolünü ipucundan alıp doğal uyarana aktarmak için yardımın sistemli olarak azaltılmasıdır.
K.3
Beceri Analizi (Task Analysis) neden yapılır?
✅ Cevap
Karmaşık veya çok basamaklı bir beceriyi öğretilebilir küçük parçalara bölerek öğretimi kolaylaştırmak için yapılır.
K.4
RAM'ın özel eğitimdeki temel görevi nedir?
✅ Cevap
Bireylerin eğitsel değerlendirme ve tanılamasını yaparak uygun eğitim ortamına yerleştirme kararı vermektir.
K.5
Gömülü Öğretim (Embedded Instruction) nedir?
✅ Cevap
Öğretim hedeflerinin günlük rutinler, etkinlikler veya oyunlar içerisine planlı şekilde yerleştirilmesidir.
K.6
Sosyal Geçerlik (Social Validity) neyi ölçer?
✅ Cevap
Uygulanan programın hedeflerinin, yöntemlerinin ve sonuçlarının toplum ve birey için anlamlılığını ölçer.
K.7
En Az Kısıtlayıcı Ortam (LRE) ilkesi nedir?
✅ Cevap
Öğrencinin ihtiyaç duyduğu destekleri alarak en yüksek düzeyde yetersizliği olmayan akranlarıyla etkileşim kurabileceği ortamdır.
K.8
Portfolyo Değerlendirme neden önemlidir?
✅ Cevap
Öğrencinin gelişimini zaman içinde somut ürünlerle (ödev, resim vb.) takip etmeye imkân tanıdığı için önemlidir.
K.9
Fırsat Öğretimi (Incidental Teaching) nasıl başlar?
✅ Cevap
Öğretmenin çevreyi düzenlemesi sonucu çocuğun bir nesneye ilgi gösterip iletişim başlatmasıyla başlar.
K.10
Hata Analizi (Error Analysis) nedir?
✅ Cevap
Öğrencinin performansındaki hataları inceleyerek yanlış öğrenme örüntülerini tespit etme sürecidir.
K.11
BEP birimi kimlerden oluşur?
✅ Cevap
Okul müdürü, öğretmenler, rehber öğretmen, veli ve (mümkünse) öğrenciden oluşan bir ekiptir.
K.12
Pekiştirme (Reinforcement) ne işe yarar?
✅ Cevap
Hedef davranışın ardından gelerek o davranışın gelecekte tekrarlanma olasılığını artırır.
K.13
Ayırt Edici Uyaran (SD) nedir?
✅ Cevap
Belirli bir tepkinin pekiştirileceğine dair işaret veren uyarandır (Örn: 'Kırmızıyı göster' yönergesi).
K.14
İşitme engellilerde "Total İletişim" nedir?
✅ Cevap
Bireyin iletişim kurarken sözel dil, işaret dili, dudak okuma ve jestleri aynı anda kullanmasıdır.
K.15
BEP'te "Kısa Dönemli Hedefler" neyi ifade eder?
✅ Cevap
Öğrencinin yıllık amaçlarına ulaşmasını sağlayan, daha küçük ve ölçülebilir ara basamaklardır.
K.16
İpucu (Prompt) nedir?
✅ Cevap
Öğrencinin doğru tepkiyi vermesini sağlamak amacıyla uyaranın hemen ardından sunulan ek yardımdır.
K.17
Şekil Verme (Shaping) nedir?
✅ Cevap
Bireyin repertuarında olmayan bir hedef davranışa kademeli olarak yaklaşan tepkilerin pekiştirilmesidir.
K.18
Zincirleme (Chaining) nedir?
✅ Cevap
Beceri analiziyle ayrılan küçük basamakların sırasıyla birleştirilerek karmaşık bir beceri haline getirilmesidir.
K.19
BEP izleme ve değerlendirmesi ne sıklıkla yapılır?
✅ Cevap
Mevzuata göre BEP, en az yılda bir kez değerlendirilerek öğrencinin ihtiyacına göre güncellenmelidir.
K.20
Sesin şiddeti (gürlüğü) hangi birimle ölçülür?
✅ Cevap
Sesin şiddeti desibel (dB) birimi ile ölçülür ve işitme kaybının derecesini belirlemek için kullanılır.
K.21
Mola (Time-out) yönteminin temel prensibi nedir?
✅ Cevap
Uygun olmayan bir davranış sonrası bireyi belirli bir süre pekiştirme kaynaklarından uzaklaştırmaktır.
K.22
Sembol Pekiştirme (Token Economy) sistemi nedir?
✅ Cevap
Hedef davranışlar sonrası verilen sembollerin (yıldız, puan) biriktirilerek bir ödülle takas edilmesidir.
K.23
Genelleme (Generalization) neden önemlidir?
✅ Cevap
Öğrenilen bir becerinin sadece eğitim ortamında değil, gerçek hayatın tüm alanlarında kalıcı olmasını sağlar.
K.24
BEP'te "Uyarlama" (Accommodation) nedir?
✅ Cevap
Müfredat içeriğini değiştirmeden, sunum ve sınav yöntemlerinde (ek süre vb.) yapılan düzenlemelerdir.
K.25
Sönme (Extinction) işlemi nasıl uygulanır?
✅ Cevap
Daha önce pekiştirilen bir davranışın artık pekiştirilmemesi yoluyla davranışın sıklığının azaltılmasıdır.
K.26
FM Sisteminin sınıftaki temel işlevi nedir?
✅ Cevap
Arka plan gürültüsünü azaltarak öğretmenin sesini doğrudan öğrencinin işitme cihazına net iletmektir.
K.27
Sosyal Öykü (Social Stories) nedir?
✅ Cevap
OSB olan bireylere sosyal durumları, kuralları ve ipuçlarını açıklamak için kullanılan kısa, görsel destekli hikayelerdir.
K.28
Ayrık Denemelerle Öğretim (DTT) nedir?
✅ Cevap
Beceriyi küçük parçalara bölerek, yapılandırılmış ve yoğun tekrarlı denemelerle sunan öğretmen merkezli yöntemdir.
K.29
İşlevsel Davranış Analizi (İDA) nedir?
✅ Cevap
Bir problem davranışın nedenlerini (ilgi çekme, kaçma, nesne elde etme, duyusal) belirlemek için yapılan sistematik incelemedir.
K.30
Alternatif ve Destekleyici İletişim (ADİ) nedir?
✅ Cevap
Sözel dili olmayan veya sınırlı olan bireylerin iletişim kurmasını sağlayan araç ve yöntemlerin (PECS, konuşma cihazları vb.) bütünüdür.
K.31
Tersine Kaynaştırma nedir?
✅ Cevap
Yetersizliği olmayan öğrencilerin, özel eğitim sınıflarına veya okullarına gelerek buradaki akranlarıyla eğitim almasıdır.
K.32
Yanlışsız Öğretim Yöntemleri nelerdir?
✅ Cevap
Öğrencinin hata yapma olasılığını en aza indiren ipucu yöntemleridir (Sabit bekleme, eşzamanlı ipucu, giderek azaltılan ipucu vb.).
K.33
Sabit Bekleme Süreli Öğretim nedir?
✅ Cevap
Hedef uyaran ile kontrol edici ipucu arasında her zaman sabit bir süre (örn. 4 sn) beklenerek yapılan öğretimdir.
K.34
Eşzamanlı İpucuyla Öğretim nedir?
✅ Cevap
Hedef uyaranın hemen ardından (0 sn) kontrol edici ipucunun verildiği ve kontrol denemeleriyle ilerlemenin ölçüldüğü yöntemdir.
K.35
İpucunun Giderek Azaltılması (Most-to-Least) nedir?
✅ Cevap
Öğretime en yoğun ipucuyla (tam fiziksel) başlanıp, öğrenci başarılı oldukça ipucunun hiyerarşik olarak azaltılmasıdır.
K.36
İpucunun Giderek Artırılması (Least-to-Most) nedir?
✅ Cevap
Önce bağımsız yapma fırsatı verilip, hata yapıldığında azdan çoğa doğru bir ipucu hiyerarşisinin izlenmesidir.
K.37
Geçiş Planı (Transition Plan) nedir?
✅ Cevap
Öğrencinin bir eğitim kademesinden diğerine veya okuldan iş yaşamına geçişini kolaylaştırmak için hazırlanan plandır.
K.38
Erken Müdahale neden hayatidir?
✅ Cevap
Beyin gelişiminin en hızlı olduğu okul öncesi dönemde yetersizliğin etkilerini minimize etmek ve gelişimsel farkı kapatmak için hayatidir.
K.39
Disleksi (Özel Öğrenme Güçlüğü) nedir?
✅ Cevap
Zeka normal veya üstü olmasına rağmen okuma, yazma veya matematik becerilerinde yaşanan gelişimsel güçlüktür.
K.40
Destek Eğitim Odası nedir?
✅ Cevap
Kaynaştırma öğrencilerinin eksik oldukları derslerde akranlarından ayrılmadan, ek destek aldıkları okul içi ortamdır.
K.41
Tam Zamanlı Kaynaştırma nedir?
✅ Cevap
Öğrencinin kaydının genel eğitim sınıfında olması ve tüm gününü yetersizliği olmayan akranlarıyla geçirmesidir.
K.42
Yarı Zamanlı Kaynaştırma nedir?
✅ Cevap
Öğrencinin kaydının özel eğitim sınıfında olması, ancak bazı dersleri genel eğitim sınıfında akranlarıyla almasıdır.
K.43
Evde Eğitim Hizmeti kimlere verilir?
✅ Cevap
Sağlık problemi nedeniyle örgün eğitim kurumlarına devam edemeyecek durumda olan öğrencilere verilir.
K.44
BEP'in yasal dayanağı nedir?
✅ Cevap
573 Sayılı KHK ve Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'dir.
K.45
Zihinsel Yetersizlik tanılama kriterleri nelerdir?
✅ Cevap
Zihinsel işlevlerde ve uyum becerilerinde (sosyal, pratik, kavramsal) gelişim döneminde görülen anlamlı geriliktir.
K.46
OSB'nin temel belirtileri nelerdir?
✅ Cevap
Sosyal iletişimde/etkileşimde sınırlılıklar ile yinelenen, sınırlı ilgi ve davranış örüntüleridir.
K.47
FM Sistemi nasıl çalışır?
✅ Cevap
Öğretmendeki mikrofonun, radyo dalgalarıyla sesi doğrudan öğrencinin cihazına gürültüsüz iletmesiyle çalışır.
K.48
Gözlemciler Arası Güvenirlik nedir?
✅ Cevap
İki bağımsız gözlemcinin aynı davranışı kaydedip, verilerinin birbiriyle ne kadar örtüştüğünü (%) hesaplamasıdır.
K.49
Kademeli Yardımla Öğretim nedir?
✅ Cevap
Fiziksel yardımın miktarının, öğrencinin kas direncine göre anlık olarak artırılıp azaltıldığı akışkan yöntemdir.
K.50
Çok Duyulu (Multisensory) Öğretim nedir?
✅ Cevap
Görsel, işitsel, dokunsal ve kinestetik duyuların aynı anda işe koşulduğu (örn. kumda harf çizme) öğretimdir.
